https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10150544055097779&set=a.403325487778.178286.286691442778&type=1&theater

Πρόσωπα της Ρίτσας Μασούρα ( το κείμενο δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή της Κυριακής -12.2.2012) 

Αυτό είναι η νοσταλγία: να κατοικείς στο κύμα και να μην έχεις πατρίδα μέσα στο χρόνο, γράφει ο Ρίλκε σ’ένα από τα ποιήματά του. Μήπως η νοσταλγία μας βυθίζει στη θλίψη; Προφανώς ο άνθρωπος δεν είναι μηχανή να της αλλάξεις κάποιο ανταλλακτικό και να την κάνεις να τρέχει με χίλια. Ο άνθρωπος έχει μνήμη, ζει μέσα από τις παραστάσεις. Λειτουργεί συχνά με το συναίσθημα. Ωραιοποιεί καταστάσεις, Παλεύει να διατηρήσει ο,τι του δόθηκε. Δεν είναι δεκτικός καμιάς μεταρρυθμιστικής πολιτικής. Επιλέγει το σαμαράκι της άγνοιας και σπανίως τολμά να δει την αλήθεια κατάματα. Γιατί η αλήθεια είναι ανατρεπτική. Εκθέτει τον άνθρωπο στο σκληρό φως του ήλιου και τον υποχρεώνει να αντικρίσει το δεύτερο εαυτό του και μαζί του το άλλο πρόσωπο της κοινωνίας. Στην προκειμένη περίπτωση, αυτός ο άνθρωπος ισούται με τον Ελληνα της σημερινής ιστορίας.`Ενας `Ελληνας φοβισμένος, νοσταλγικός, έτοιμος να κατακεραυνώσει τον άλλον, αποφασισμένος να αναζητήσει παντού εχθρούς και κράτη με προτεσταντική τιμωρητική λογική, τη στιγμή όμως που διακρίνει την κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης, την πολιτική ατολμία, τον επαρχιωτισμό των πολιτικών και την τάση τους να ακινητοποιούνται μπροστά στα δύσκολα.

Κι όμως, αυτός ο Ελληνας θα δεχόταν να συνεργαστεί καλύτερα, στο βαθμό που του «έπεφτε» λόγος, αν εμφανιζόταν μπροστά του ένας σπουδαίος πολιτικός και του περιέγραφε με σαφήνεια την Ελλάδα της επόμενης δεκαετίας. Αν του εξηγούσε ότι μέσα από τον μετασχηματισμό του παρόντος συστήματος και τις διαρθρωτικές αλλαγές (αυτές που όφειλαν να έχουν πραγματοποιηθεί προ 15ετίας) το μέλλον δε θα φάνταζε τόσο ζοφερό, αλλά θα εμπεριείχε  σπόρους ενός δικαιότερου τρόπου ζωής. Ως την εμφάνιση, όμως, αυτού του πολιτικού,ας βρούμε τώρα το χρόνο για να ξεκινήσουμε τη νέα αφήγηση της χώρας, της κοινωνίας, της ίδιας μας της ζωής. Να διαχειριστούμε τις σχέσεις μας σ’ ένα ασταθές περιβάλλον, να αναπτύξουμε νέες δεξιότητες, να απελευθερώσουμε δυνητικές ικανότητες –όχι μόνον οι νέοι, αλλά και οι μεγαλύτεροι – να αντιληφθούμε πόσο γρήγορα απαξιώνονται οι τεχνικές μας γνώσεις, πόσο εύκολα αντικαθίστανται με καινούργιες.`Οπως σωστά γράφει ο Αμερικανός στοχαστής Richard Sennett «ελάτε να ανακαλύψουμε τα ταλέντα μας». Δε μπορεί, κρύβουμε πολλά ταλέντα μέσα μας. Είναι αφύσικο να κυλήσει η ζωή μας καρφιτσώνοντας χαρτάκια στο ψυγείο. Είναι αδύνατο να περνάει ο ανθρώπινος χρόνος αφήνοντας πίσω του σκυφτές γυναίκες πάνω από τη ραπτομηχανή τους

Η τελευταία διετία,περνώντας μέσα από τις συμπληγάδες του ελληνικού πείσματος και της εντύπωσης ότι μπορούμε να ξεγελάσουμε τους κουτόφραγκους σημαδεύτηκε από πολιτική κατενάτσιο. Τώρα, οι τακτικιστές πολιτικοί υποχρεούνται να τη μετατρέψουν σε επιθετική πολιτική. Σημαντικοί οικονομολόγοι αμφισβητούν την επιτυχία των προγραμμάτων των τροϊκανών.Ο φαύλος κύκλος λιτότητα-ύφεση που μας επιβάλλουν, υπονομεύει τη ψυχική ισορροπία της κοινωνίας. Ποιός τολμά να έχει αντίλογο σ’ αυτό το ενδεχόμενο ; Κανείς λογικά σκεπτόμενος. Αλλά το ίδιο θα συμβεί αν παρατείνουμε τη σημερινή ακινησία. Ο Ζακ Ατταλί, οπαδός της παγκόσμιας διακυβέρνησης αναφέρεται συχνά στο δίπολο αγορά-δημοκρατία. Αγορά και δημοκρατία είναι οι προϋποθέσεις για την πολυπόθητη οικονομική ανάπτυξη, στο βαθμό  που η αγορά είναι ένα πολύ κακό σύστημα από πλευράς αποτελεσματικότητας , αλλα είναι το καλύτερο που διαθέτουμε για την παραγωγή και αναδιανομή του πλούτου, ενώ η δημοκρατία επιτρέπει την αναπλήρωση των ανεπαρκειών της, κυρίως δε θέτει τους κανόνες λειτουργίας της.

δού, λοιπόν, έμμεση επιστροφή στην έννοια της δημοκρατίας. `Εννοια που αμφισβητείται τελευταία από πολλούς, δεδομένου ότι οι πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται ερήμην του λαού, αν και τον αφορούν άμεσα. Ο Καστοριάδης παρατηρεί ότι η δημοκρατία, η οποία δεν μπορεί πια να οριστεί , παρά μόνον ειρωνικά και μελαγχολικά σαν εξουσία του  λαού περιορίζεται να παίζει τον ασήμαντο ρόλο ενός παραπετάσματος που κρύβει την εξουσία του χρήματος, της τεχνοεπιστήμης, της γραφειοκρατίας των κομμάτων και του κράτους ή των ΜΜΕ. Αν τελικά δε θέλουμε να χάσουμε το προνόμιο της δημοκρατίας, αν δεν επιθυμούμε καθεστώς ψυχρής μετα-δημοκρατίας, όπου απλώς θα παριστάμεθα, όπως τώρα, οφείλουμε να δώσουμε τη μάχη με το θάρρος του ανθρώπου που ξέρει πότε και πώς μπορεί να δεσμευτεί σε έναν αγώνα με αβέβαιη έκβαση. Γιατί περί αυτού πρόκειται.Δεν θα είμαστε οι πρώτοι στον κόσμο που θα το ζήσουμε.

                        Επιμύθιο:   Η οικονομική κρίση του 21^ου αιώνα αποδεικνύεται ανθεκτική υπόθεση, ειδικότερα για την Ελλάδα. Ο χρόνος μας τελειώνει και κάτω από την παρούσα πίεση, οφείλουμε να αποτινάξουμε  τη νοσταλγία του παρελθόντος και να εμπλακούμε, σε έναν αγώνα με άγνωστη έκβαση που θα στοχεύει, όμως,  στη διαφύλαξη της δημοκρατίας.

 

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_07/01/2012_468497

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_15/01/2012_469021 Προσωπα Της Pιτσας Mασουρα Ο προηγούμενος αιώνας χαρακτηρίστηκε ως ο αιώνας της τόλμης. Οσα διαδραματίστηκαν τότε ήταν κάτι ανάμεσα σε παροξυσμό αισιοδοξίας και ανείπωτες απογοητεύσεις, ανάμεσα σε διθυράμβους και ολοφυρμούς. Ο κόσμος θρηνούσε το απερχόμενο γνώριμο κομμάτι ζωής και παράλληλα προσδοκούσε το καινούργιο. Κυριαρχούσε η ελπίδα, η ταύτιση μαζί της, ειδικότερα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι δεισιδαιμονίες γίνονταν παρελθόν και ο άνθρωπος προχωρούσε απελευθερωμένος προς τα εμπρός. Ενα από τα χαρακτηριστικά του 20ού αιώνα, πέρα από το ανεξάντλητο επιστημονικά πεδίο, ήταν η έφεση για ζωή. Εφεση για ύπαρξη που συνδέθηκε με τον υλισμό, την κατανάλωση, με το ρήμα ξοδεύω και απολαμβάνω, αλλά και με τον κρατισμό ή το κοινωνικό κράτος. Μια αχαλίνωτη τολμηρή φαντασία που με τον καιρό μετουσιώθηκε σε αχανίλωτη πραγματικότητα. Ο 21ος αιώνας δεν έχει τίποτα από την ορμή της ζωής, όπως τη γνωρίσαμε. Τουλάχιστον όχι στη Δύση, που θυμίζει ψάρι στον πάγκο του ψαρά τη στιγμή που βιαστικά και βίαια του αφαιρεί τα λέπια. Ο σύγχρονος δυτικός άνθρωπος ξεπέρασε τα όριά του και τώρα νιώθει σαν ψάρι έξω από το νερό. Ξεγελασμένος από το δόλωμα, χωρίς να έχει διακρίνει το αγκίστρι, μόνος έξω από το κοπάδι. Οι θεσμοί έχασαν την «ωραιότητα» για την οποία δημιουργήθηκαν. Η έννοια του κοινού καλού, που ήδη είχε ξεφτίσει μετά τη δεκαετία του ’60, εξανεμίστηκε από την ορμή των αγορών, των οίκων αξιολόγησης, τη σχεδόν φοβική αυστηρότητα των Ευρωπαίων ηγετών. Συναισθήματα και αξίες εξαερώθηκαν και η λήθη έπαψε να είναι εκκρεμότητα. Εγινε fact. Ενας διαφορετικός βιασμός είναι σε εξέλιξη. Και τώρα; Ο Μίλαν Κούντερα έχει πει ότι ανάμεσα στην ταχύτητα και τη λήθη υπάρχει ένας μυστικός δεσμός. Ο Κούντερα είναι κατ’ εξοχήν πολίτης του 20ού αιώνα, αλλά αν σκεφτούμε με ωριμότητα θα δούμε πως, παρ’ ό,τι δαρβινικά προγραμματισμένοι να ακολουθούμε την ταχύτητα, οφείλουμε να διατηρούμε το προνόμιο της παράδοσης, δίνοντας χρόνο στην κοινωνία να σκεφτεί. Και ούτε λόγος για συντήρηση, βεβαίως Αν τυχόν εγκλωβιστούμε στη συντήρηση, θα θυμίζουμε την Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων, όπως σημειώνει σε παλιότερη συνέντευξή του, ο καθηγητής της αειφόρου ανάπτυξης του Πανεπιστημίου του Σάρεϊ Τιμ Τζάκσον . Σ’ αυτήν την περίπτωση θα τρέχουμε όλο και πιο γρήγορα, αλλά θα μένουμε στο ίδιο σημείο, ίσως στη λαγότρυπα του παραμυθιού, καθώς δεν θα μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τη ριζική ανατροπή των παγιωμένων κανόνων που καθορίζουν την ταυτότητα και τη συμπεριφορά μας. Ενδεχομένως όμως να θυμίζουμε τους πρωταγωνιστές του Σάμιουελ Μπέκετ (Ιρλανδός συγγραφέας, γραμματέας του Τζόις!) στο θεατρικό «Περιμένοντας τον Γκοντό». Εργο πέρα από τον χρόνο της Ιστορίας. Ο Εστραγκόν και ο Βλαντιμίρ είναι άστεγοι, εξαθλιωμένοι και πεινασμένοι σε ένα άνυδρο τοπίο που ενδεχομένως αναδεικνύει το ερημικό πεπρωμένο της ανθρωπότητας. Και στους δύο πρωταγωνιστές είναι αδύνατο να τοποθετηθούν στον χρόνο και να προσεγγίσουν τις μνήμες τους. Σ’ αυτό το άχρονο τοπίο, οι δυο τους περιμένουν τον σωτήρα, ο οποίος δεν μαθαίνουμε ποτέ αν είναι άνδρας ή γυναίκα ή ποιες είναι οι ιδιότητές του. (Ας θυμηθούμε πως ο Μπέκετ σε επιστολή του, το 1952, γράφει πως ούτε ο ίδιος γνώριζε ποιος είναι ο Γκοντό).Το έργο παίζεται με επιτυχία στο Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν» με γυναίκες και στους τέσσερις ανδρικούς ρόλους. (Κάτια Γέρου, Δήμητρα Χατούπη, Μυρτώ Αλικάκη, Λουκία Πιστιόλα, Αριάδνη Καβαλιέρου – σκηνοθεσία Κωστής Καπελώνης, χορογραφία Πωλίνα Κρεμαστά). Κατά κάποιο έμμεσο τρόπο, οι μπεκετικοί ήρωες είμαστε όλοι εμείς. Περιμένουμε την άφιξη ενός ανύπαρκτου προσώπου, ενός ηγέτη, ενός σπουδαίου ατόμου, ενός Μεσσία, ενός καθοδηγητή. Περιμένοντάς τον, όμως, το μόνο που κάνουμε είναι να ευλογούμε τη στασιμότητά μας, να μεγαλοποιούμε το δράμα μας και να καταργούμε την πράξη. Ενώ θα ’πρεπε ήδη να ’χουμε κινητοποιηθεί, να ’χουμε επωμιστεί τις ευθύνες μας, να ’χουμε στρωθεί στη δουλειά, να ΄’χουμε αφυπνισθεί. Μονίμως μας διαφεύγει ότι μας βαραίνουν οι ευθύνες γιατί δεν είμαστε ο ένας, αλλά ο ένας ανάμεσα στους πολλούς. Ακόμη κι αν του καθενός η αξία είναι μικρή ή μεγάλη, το χρέος του δεσμού μας με τους άλλους παραμένει το βαρύτερο χρέος. Αυτό που γράφει την Ιστορία της ανθρωπότητας.

Προσωπα

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_31/12/2011_467479

Της Pιτσας Mασουρα

Εγραφε από παιδί, αλλά με τη δόξα συναντήθηκε μετά θάνατον. Ετσι συμβαίνει πάντα με τους μεγάλους συγγραφείς, τους ποιητές, τους ζωγράφους ή τους μουσικούς. Η παρούσα ζωή τούς στριμώχνει, τους απορρίπτει, τους ανταγωνίζεται και μόνον όταν παραχωρεί τη θέση της στον θάνατο, μαγεύεται από τη γοητεία του νεκρού. Σ’ αυτήν την κατηγορία ανήκει ο Χιλιανός συγγραφέας Ρομπέρτο Μπολάνιο. Ο Μπολάνιο μετανάστευσε νωρίς στο Μεξικό για να επιστρέψει στη Χιλή του 1973, στηρίζοντας τον Αλιέντε. Το πραξικόπημα τον οδήγησε ξανά στο Μεξικό και από κει στην Ισπανία, όπου πέθανε μόλις 50 ετών (2003) σε νοσοκομείο της Βαρκελώνης. Ηταν ένας μελαγχολικός και αφαιρετικός άνθρωπος. Αγαπούσε τον Ελβις, τον κάπτεν Νίμο, τον Χουντίνι, έπαιρνε το πρωινό του με κρουασάν και εφημερίδες και διάβαζε Θερβάντες, Τζον Κένεντι, Μπρετόν, Πασκάλ. Ο Ρομπέρτο Μπολάνιο είναι ο συγγραφέας του βιβλίου «2666», για το οποίο, όπως είπε μέλος της κριτικής επιτροπής στη μεταθανάτια βράβευσή του, θα μιλάνε για χρόνια συγγραφείς, πανεπιστημιακοί και αναγνώστες.

Καλώς ορίσατε στον μυστηριώδη κόσμο του Ρομπέρτο Μπολάνιο. «2666»! Σελίδες 1.016! Μη φανταστείτε κάποιο ρομάντσο. Μάλλον κρατάτε στα χέρια σας το ευαγγέλιο των καιρών μας, ένα εργαλείο πένθους και μελαγχολίας. Γράφοντας σε ύφος μπαρόκ, με σύμμαχό του τον αινιγματικό του κόσμο, ο συγγραφέας παραδίδει στους αναγνώστες του ένα στρατό νικητών, που υποχωρεί από το πεδίο μάχης έχοντας πυρπολήσει πίσω του τεράστιες εκτάσεις γης. Για να αγαπηθεί το βιβλίο θα πρέπει ο αναγνώστης να ’χει μια κάποια αίσθηση της σκόνης της ερήμου, της γλυκύτητας της νύχτας, ίσως και των θλιμμένων γυναικών. Αλλιώς δεν έχει νόημα να διαβαστεί. Θα δίνει πάντα την αίσθηση του ανεκπλήρωτου. Στην πραγματικότητα, σημειώνει η γαλλική «Φιγκαρό», το βιβλίο «2666» είναι ένα λυρικό ποίημα πάνω στο κακό κι ένα οπερετικό έργο πάνω στη σκοτεινή γοητεία του θανάτου.Και πάλι καλώς ορίσατε στον ανεξήγητο κόσμο του Μπολάνιο.

Λέγεται: το «2666» είναι η επική νουβέλα που δεν έγραψε ποτέ ο Μπόρχες. Υπερβολή; Το ίδιο ακούγεται και για τον Τζόναθαν Φράνζεν – ο Τολστόι της εποχής μας, γράφει το ΤΙΜΕ. Στο βιβλίο του Μπολάνιο, πληθωρικό από πολλές απόψεις, οι χαρακτήρες πότε εισβάλλουν στις ιστορίες και πότε εξέρχονται. Απουσιάζει ο κυρίαρχος πρωταγωνιστής, πολλές από τις ιστορίες δεν ερμηνεύονται, πορεύονται σαν σε μυσταγωγία. Ο Ντέιβιντ Σέξτον γράφει στην «Ιβνινγκ Στάνταρ» ότι το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου περιστρέφεται γύρω από το ανεξέλεγκτο κακό, την κοινωνική διάλυση και τη με πολλά ερωτηματικά αξία της ίδιας της λογοτεχνίας. Στο τέλος, όμως, μένει μετέωρη η αναζήτηση της αγάπης και του νοήματος της ζωής. Πάντα και για πάντα το υπαρξιακό πρόβλημα του ατόμου. Θα το απορρίψει κανείς; Θα το προσπεράσει κανείς; Μάλλον όχι.

Η γενικότερη προσέγγιση του Μπολάνιο φαίνεται ότι βρίσκει ρίζες στην άποψη του Γκαίτε για την παγκόσμια λογοτεχνία. Με τη διαφορά ότι ο Γκαίτε συνέλαβε την παγκόσμια λογοτεχνία ως τρόπο σκέψης για όλα τα βιβλία, ενώ ο Μπολάνιο φόρτωσε τα πάντα σε μία και μοναδική νουβέλα, τον συναρπαστικό λογοτεχνικό λαβύρινθο «2666», με την πλούσια, αλλά πολλές φορές πρόστυχη γλώσσα. Κάποιες φορές θυμίζει James Ellroy, τον Αμερικανό συγγραφέα που καταπιάνεται με το έγκλημα και την επιστημονική φαντασία. Είναι αποφασιστικός και χυδαίος. Κάποιες άλλες στιγμές αναδίδει μυρωδιές από τους χαρακτήρες του Βρετανού συγγραφέα L. Durrel.

Προφανώς το «2666» έχει διαφορετικές λογοτεχνικές επιρροές: Από την ευρωπαϊκή avant-garde ώς την κριτική θεωρία του pulp fiction. Ολες συγκλίνουν στη Σάντα Τερέζα –πρωταγωνίστρια πόλη– λες και κινούνται προς την τελική αποκάλυψη. Αλλά το «2666» τελειώνει απότομα – ένα είδος ανοιχτού τέλους, όπου ο αναγνώστης μπορεί να προσθέσει, να αφαιρέσει ή να αφήσει τα πάντα πίσω του. Το αν ο ίδιος πέτυχε αυτό που ήθελε, είναι δύσκολο να απαντηθεί. Ενδεχομένως σ’ αυτό παίζει ρόλο ο τρόπος που διαβάζουμε και προσεγγίζουμε τη λογοτεχνία. Ετσι κι αλλιώς, ο Μπολάνιο αφήνει σε μας να καλύψουμε τα κενά ή να προχωρήσουμε σε συνειρμούς Ούτως ή άλλως, όπως σημειώνουν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», η λογοτεχνία για τον Μπολάνιο μπορεί να αποκαλύψει τη νοσηρότητα του κόσμου και να βρει λέξεις για το κακό. (Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αγρα, μετάφραση Κρίτων Ηλιόπουλος.)

 

http://www.economist.com/multimedia

Της Pιτσας Mασουρα

Παρακολουθώ την πορεία των αριθμών. Πίσω από τα διαγράμματα και τις χρηματιστηριακές διακυμάνσεις διακρίνω την ασύλληπτη δύναμή τους. Βλέπω τις επιθέσεις των αγορών εναντίον ευρωπαϊκών κρατών. Συνειδητοποιώ το αδιέξοδο των κυβερνώντων απέναντί τους. Συσκέπτονται αγωνιούντες. Προβαίνουν σε δηλώσεις, τις περισσότερες φορές αντιφατικές. Βιάζονται. Θέλουν να προλάβουν το εύρος της επίθεσης. Υποχωρούν, ταμπουρώνονται, αντεπιτίθενται. Διαπράττουν σφάλματα. Διακατέχονται από άγνοια, αλλά και πείσμα. Στιγμιαία σκέφτονται ότι οι αγορές θα διαλύσουν την Ευρώπη. Το στιγμιαίο όμως δεν γίνεται διαρκές. Δεν ξεπερνούν τον εαυτό τους, την παλαιομοδίτικη πολιτική τους. Πιστεύουν ότι οι αγορές, οι αριθμοί και το χρήμα, σύντομα θα ισορροπήσουν και η Ευρώπη θα πατήσει ξανά στα πόδια της.

Ενδιαμέσως, σχεδόν καμουφλαρισμένος, ο Ευρωπαίος άνθρωπος. Αυτός που στο μάθημα της Ιστορίας διδάχτηκε για τους μεγάλους παγκόσμιους πολέμους, για τους Ευρωπαίους προγόνους του, για τις σφαίρες του Πρίντσιπ το 1914, για τα εκατομμύρια των νεκρών, για την «ανάπηρη» δημοκρατία της Βαϊμάρης, τον Χίτλερ, την τραγωδία του Νταχάου, την ελληνική κατοχή και τον εμφύλιο. Αυτός που σήμερα ζει σε συνθήκες σχετικής ευημερίας, διαβάζει για το χρηματοπιστωτικό σύστημα, ακούει για τις φούσκες που το συνοδεύουν, αλλά προκειμένου να διασωθεί, είναι έτοιμος να παραχωρήσει αμαχητί τμήματα από τον ατομικό ζωτικό του χώρο. Γι’ αυτό και καμουφλάρεται. Θεωρεί βλακώδες και απεχθές να παλέψει. Το αίμα στην κινηματογραφική οθόνη του είναι αρκετό. Το ίδιο συμβαίνει και με τους ηγέτες του. Κατάκοποι οι τελευταίοι από την πλημμυρίδα των επιταγών των αγορών και του χρήματος. Αλλά, για φανταστείτε προς στιγμήν έναν κόσμο δίχως χρήμα! Για τον Μαρξ και τον Ενγκελς , το χρήμα ήταν απλώς ένα εργαλείο καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, το οποίο αντικατέστησε όλες τις ανθρώπινες σχέσεις, ακόμη και τις ενδοοικογενειακές. Πολύ πιο πρόσφατα, στη δεκαετία του ’70, Ευρωπαίοι κομμουνιστές ονειρεύονταν έναν κόσμο δίχως χρήμα.

Η Socialist Standard έγραφε: «το χρήμα θα εξαφανιστεί. Ο χρυσός μπορεί να αποθησαυριστεί, σύμφωνα με την επιθυμία του Λένιν για την κατασκευή δημόσιων αποχωρητηρίων… Στις κομμουνιστικές κοινωνίες τα αγαθά θα διατίθενται ελεύθερα και δωρεάν. Η οργάνωση της κοινωνίας θα γίνεται δίχως χρήματα. Οι καινούργιοι άνθρωποι θα μοιάζουν με τους κυνηγούς και τους τροφοσυλλέκτες προγόνους τους. Τότε επαφίονταν στη φύση που τους εφοδίαζε ελεύθερα και συχνά άφθονα με ό,τι χρειάζονταν για να ζήσουν και οι οποίοι δεν είχαν καμιά ανησυχία για το αύριο» (Από το εξαιρετικό βιβλίο του καθηγητή στο Χάρβαρντ Niall Ferguson – «Η εξέλιξη του χρήματος», εκδόσεις Αλεξάνδρεια). Το χρήμα, λοιπόν, ως κινητήρια δύναμη δημιουργίας αλλά και καταστροφής. Εργαλείο ζωής και εργαλείο θανάτου. Στοιχείο αναφοράς για τον διεφθαρμένο άνθρωπο, αλλά και για τον δουλευταρά που η τύχη είναι με το μέρος του. Για τους στρατηγούς είναι το μέσον διεξαγωγής του πολέμου. Για τους επαναστάτες, τα δεσμά της εργασίας. Για τις αγορές, αυτοσκοπός.

Οι αγορές όμως δημιουργούν φούσκες. Εντονη δε είναι η αίσθηση ότι απέχουμε ελάχιστα από την εποχή των νομισματικών πειραμάτων του θεωρητικού μονεταριστή Τζον Λο, στον 16ο αιώνα, γνωστού για τη «Φούσκα του Μισσισιπή». Εκτοτε υπήρξαν οικονομολόγοι που θεωρούσαν ότι η σταθερότητα της οικονομίας δεν πρέπει να εξαρτάται από τη χρηματοπιστωτική σφαίρα, αλλά από την παραγωγή υλικού πλούτου. Σήμερα, αν και διαφορετικές οι παγκόσμιες συνθήκες, βρισκόμαστε ξανά στο ίδιο σημείο εκκίνησης και μεταξύ άλλων, ζούμε παράλληλες ζωές με αυτές των ομολόγων. Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι η αναλογία πληθυσμού που διαβιώνει από το εισόδημα ομολόγων αυξάνεται παράλληλα με το ποσοστό των συνταξιούχων. Μεγάλες οι επισφάλειες, λοιπόν, και ο ακριβός δανεισμός των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Ας ελπίσουμε πως η σημερινή χρηματοπιστωτική λαίλαπα δεν θα σημάνει την αρχή πισωγυρίσματος της Ευρώπης, ούτε την απαρχή νέας περιόδου αλληλοσπαραγμών. Ας μην επαληθευτεί ο Χομπς και ο Λεβιάθαν του. Θα ήταν τραγικά άδικο να δεχτούμε πως τελικά στη φύση κυριαρχεί πάντα ο πόλεμος και ότι η ειρήνη είναι απλώς ένα μεσοδιάστημα προετοιμασίας για έναν αγριότερο πόλεμο.

 Ριτσα Μασούρα

 

Ξεχωρίζω λέξεις, αναζητώ την ερμηνεία τους, τις τοποθετώ στον παρόντα χρόνο, τις ταξινομώ. Τελευταία κολλάω στη λέξη ταυτότητα. Οχι τόσο στην ελληνική ταυτότητα που μέσα από τη χαλαρότητα των πρόσφατων δεκαετιών έχει χάσει πολλά από τα χαρακτηριστικά της, αλλά στην ευρωπαϊκή. Το 2011, η απουσία ταυτότητας επανέρχεται και τέμνει εγκαρσίως την ευρωπαϊκή ήπειρο. Τίποτα καλό δεν προοιωνίζεται αυτή η τομή. Ψυχανεμίζομαι διχασμό, ενδεχομένως και διάλυση. Εξήντα και πλέον χρόνια μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ευρώπη της πολλαπλότητας και του πνευματικού πλουραλισμού, των κοινών αξιών και των θεσμών δεν βρίσκει τρόπους να αποκτήσει ταυτότητα. Εχει συνθλιβεί ανάμεσα στη σκληρότητα των αγορών και στην πολιτική μικρότητα των ηγετών της. Οι απρόβλεπτες εξελίξεις αποδομούν τη συνοχή και αποκαλύπτουν μια συγκλονιστική αλήθεια: οι λαοί της Ευρώπης είμαστε καταδικασμένοι σε ασυμφωνία και σε σκληρή αντιπαλότητα, μέχρις ότου η Ιστορία απαριθμήσει νικητές και ηττημένους.

Στο βιβλίο του «Ο Φόβος των Βαρβάρων», ο Βούλγαρος πολιτικός στοχαστής Τσβετάν Τοντόροφ αναφέρεται και στην Ε.Ε. Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί, λέει, μερίμνησαν περισσότερο για την άρση των τελωνειακών φραγμών και τη γραφειοκρατία, χάνοντας την ευκαιρία ανάδειξης της πολιτιστικής ταυτότητας της Ευρώπης. Ο Ευρωπαίος πολίτης ήταν και είναι περήφανος που ανήκει εκεί όπου γεννήθηκαν Ελληνες φιλόσοφοι, Ιταλοί αναγεννησιακοί ζωγράφοι, Γάλλοι και Αγγλοι διανοητές και σπουδαίοι λογοτέχνες. Είναι περήφανος που πατάει στην ήπειρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους πρόνοιας και ξεχνάει σφαγές και ανθρώπινους εξευτελισμούς. Αλλά δεν αρκεί να ’ναι οι ευρωπαϊκοί λαοί απλώς περήφανοι. Οφείλουν να αναζητούν την πολιτική ιδέα πάνω στην οποία θα στηρίξουν την ευρωπαϊκή ταυτότητα, παράλληλα με τη δική τους εθνική ταυτότητα. Αυτόν τον καιρό ο Ευρωπαίος άνθρωπος παρακολουθεί αποσβολωμένος τις εξελίξεις, αλλά δύσκολα διαβάζει ανάμεσα στις γραμμές. Δεν έχει εθιστεί στη νέα αφήγηση. Eίναι δυσνόητη η γλώσσα των πολιτικών ηγετών, το ίδιο και η νοοτροπία τους. Αποπνέει ανασφάλεια, εσωστρέφεια. Σαν να επιχειρείται εσωτερική συμπίεση. Λες και όλα όσα έζησε μεταπολεμικά η Ευρώπη -ευημερία και σύγκλιση- θα πρέπει τώρα να γίνουν αφήγημα για τα παιδιά που θα ’ρθουν. Οι πιο υποψιασμένοι αποδιώχνουν το ενδεχόμενο επανάληψης ολοκληρωτισμών, που όπως λέει ο Τοντόροφ προβλήθηκαν ως μέσο θεραπείας των ελαττωμάτων της αστικής κοινωνίας και γέννησαν έναν κόσμο πιο επικίνδυνο από αυτόν που μάχονταν.

Το 1996 ο λόρδος Ραλφ Ντάρεντοφ είχε πει το εξής προφητικό: «Το αόρατο χέρι των αγορών θα καταστήσει ευάλωτα ακόμη και τα πιο σπουδαία σχέδια». Σήμερα είμαστε στο Ground zero του ευρωπαϊκού σχεδίου για την πολιτική ενοποίηση και την απόκτηση ευρωπαϊκής ταυτότητας. Ποιος προσπερνά τα ενδεικτικά γεγονότα; Η Ισπανία είναι η τρίτη χώρα σε διάστημα ενός μηνός που άλλαξε κυβέρνηση και η έκτη, μετά την Ιρλανδία, την Πορτογαλία, την Σλοβακία, την Ελλάδα και την Ιταλία που αποκτά μια διοίκηση είτε γιατί εκδιώχθηκε η προηγούμενη κυβέρνηση, είτε γιατί εξαιτίας της κρίσης υποχρεώθηκε να παραδώσει την εξουσία στους επόμενους. Και οι τελευταίοι δεσμεύτηκαν να εφαρμόσουν κατά γράμμα σκληρά προγράμματα λιτότητας και δημοσιονομικής πειθαρχίας, όπως και περιορισμού του κράτους πρόνοιας. Λέξεις, όπως δημοκρατία, τεχνοκρατία, λαοί, αγορές γίνονται μονόχρωμο κουβάρι. Μέρκελ και Σαρκοζί οφείλουν να το χρωματίσουν, ώστε κάθε μια από τις λέξεις να επανακτήσει την αυτοτέλειά της.

Ο Οργουελ στη «Φάρμα των Ζώων» σημειώνει ότι αυτός που καταλαβαίνει το παρελθόν μπορεί να διαμορφώσει το μέλλον. Ας θυμηθούμε τι συνέβη τον 19ο αιώνα, πώς αναδύθηκε ο εθνικισμός και πώς οι νέες ελίτ προσέφεραν στους λαούς μια ευκαιρία για εθνική ταυτότητα. Ας θυμηθούμε επίσης πως σε πολλές περιπτώσεις, μέσα από αυτήν την ταυτότητα, οι λαοί οδηγήθηκαν σε αλλεπάλληλες συγκρούσεις Η αναζήτηση ευρωπαϊκής ταυτότητας δεν είναι πομφόλυξ. Είναι οι ρίζες μας, οι κοινές μας αξίες, η απόρριψη της ιδεολογίας του εχθρού. Αρθρογράφοι στη γαλλική «Μοντ» υποστηρίζουν ότι ναι, μπορούμε να τα καταφέρουμε. Στην αντίθετη περίπτωση, η Ευρώπη θα διαλυθεί ή θα διασπαστεί σε μικρότερους κύκλους και σε βάθος χρόνου θα θυμίζει απλώς ένα αποτυχημένο πείραμα, όπου η αναλογία υδρογόνου - οξυγόνου δεν ήταν η ενδεδειγμένη.

 

Μῆτσος Κασόλας - Ἀφηγήσεις στὸ μαγνητόφωνο

Ἂν αὐτὸ τὸ βιβλίο ἔχει, ὅπως πιστεύω, κάποια ξεχωριστὴ ἀξία καὶ διαφέρει ἀπὸ πολλὰ ποὺ ἔχουν δεῖ τὸ φῶς, ὡς τὴν ὥρα, γιὰ τὸν Καββαδία, εἶναι γιατί σ᾿ αὐτὸ μιλάει ὁ ἴδιος ὁ Καββαδίας. Σώζεται ὁ ἴδιος ὁ προφορικὸς μαγικός του λόγος καὶ πολλὲς ἀπὸ τὶς ἱστορίες τοῦ γύρω ἀπὸ τὴν «ἁμαρτωλὴ» καὶ «ἀθώα» ζωή του. Ἱστορίες ποὺ συχνὰ τὶς διηγιόταν σὲ φίλους του μαγεύοντάς τους. Ἱστορίες ἀξεχώριστα πραγματικὲς καὶ φανταστικές. Κι αὐτὲς τὶς ἀφηγήθηκε στὸ μαγνητόφωνό μου, πενήντα μέρες πρὶν φύγει ἀπ᾿ τὸν κόσμο. Καὶ ἔχει ἀξία ποὺ μιλάει σ᾿ αὐτὸ ὁ ἴδιος γιὰ τὶς γυναῖκες. Τὴ μία: Ὡς μάνα. Ὡς ἀδερφή. Ὡς ἐρωμένη. Ὡς πόρνη. Ἔχει ἀξία ποὺ μιλάει καὶ προφορικὰ γιὰ τὴ θάλασσα. Τὶς πολλὲς θάλασσες. Τὴ μία, ποὺ τὴν ἀγάπησε καὶ τὴν τραγούδησε ἐρωτικά, ἐξωτικά, μαγευτικά, πικρά, συγχρόνως ρεαλιστικὰ καὶ διαχρονικὰ ὅσο κανεὶς ἄλλος ἀπὸ τοὺς ποιητές μας. Ἔχει ἀξία ποὺ μιλάει γιὰ τὴ ζωή του. Τὶς πολλὲς ζωές του. Τὴ μία ζωή του καὶ ζωή μας, μὲ εὐλάβεια γι᾿ αὐτὴν καὶ τὸ βαθὺ μυστήριό της ...

Ἔχει ἀξία ποὺ κάνει λόγο γιὰ τὸ δύσκολο ψωμὶ τῶν ναυτικῶν μας καὶ γιὰ τοὺς πολλοὺς φίλους του, ἐπωνύμους καὶ ἀνωνύμους, καὶ γιὰ τὸ θάνατο. Τοὺς πολλοὺς θανάτους καὶ γιὰ τὸν ἕναν, τὸν δικό του. Ἀλλὰ καὶ ποὺ ἐξομολογεῖται ἀκόμα καὶ γιὰ τὸν ἔρωτα, τὸν ἕναν καὶ μοναδικὸ ἔρωτά του πρὸς μία κοπέλα μικρότερή του. Ἔρωτας ὡραῖος καὶ βασανιστικὸς γιὰ τὸν ποιητὴ καὶ μαζὶ κυκεώνας.

Ἔχει ἀξία ποὺ μιλάει καὶ γιὰ τὴν Ἀριστερά, ποὺ τὴν ἤθελε μὲ φωτισμένη συνείδηση. Καὶ ἔχει ἀξία ἐπίσης ποὺ ἑρμηνεύει τὴν ἀνερμήνευτη, καὶ γιὰ τὸν ἴδιο ἀκόμα, ποίηση καὶ ποίησή του. Μία ἑρμηνεία του ἀνυποψίαστη καὶ γιὰ τοὺς πιὸ βαθεῖς ἑρμηνευτές του καὶ ἀναλυτές του.

Ἡ ποίησή του καὶ ἡ ζωή του εἶναι κι αὐτὲς ἕνα καράβι σὰν ὅλα τὰ καράβια ποὺ ἀγάπησε. Εἶναι τὸ δικό του καράβι, γιὰ ἕνα ταξίδι μοναδικὸ καὶ ἀνεπανάληπτο. Ἂς τὸ πάρουμε λοιπὸν κι ἐμεῖς αὐτὸ τὸ καράβι, μὲ καπετάνιο τὸν ἴδιο, καὶ ἂς σαλπάρουμε μ᾿ αὐτό, μέσα μας καὶ ἔξω μας. Στὶς μέρες μας, ποὺ ἀπαξιώνεται ὅ,τι πιὸ δικό μας ἔχουμε, ἡ ζωή μας, ἔχουμε ἀνάγκη αὐτὸ τὸ καράβι. Αὐτὸ τὸ ταξίδι ...

Μῆτσος Κασόλας

* * *

* «(...) Τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1975, ἴσως ἀπὸ ἕνα προαίσθημα ὅτι τὸ τέλος του πλησίαζε, ὁ ποιητὴς ἀφήνει τὸ φίλο του Μῆτσο Κασόλα νὰ μαγνητοφωνήσει τὰ λεγόμενά του, σὲ μία συγκέντρωση μεταξὺ φίλων. Τὸ παρὸν βιβλίο ἀποτελεῖ μία συρραφὴ τῶν ἀπομαγνητοφωνήσεων, ποὺ ἔρχονται τριάντα σχεδὸν χρόνια μετά, νὰ διασώσουν κάτι ἀπὸ τὸ μαγικὸ προφορικὸ λόγο τοῦ ποιητῆ. Τὶς ἀπαγγελίες τῶν ποιημάτων του, τὶς σκόρπιες ἀναμνήσεις, ἀπὸ τὰ ταξίδια του, τὶς διηγήσεις του γιὰ τὶς θάλασσες καὶ τὰ λιμάνια.

Ὁ Μῆτσος Κασόλας συνταιρίαξε μὲ ἐπινοητικότητα τὸ συχνὰ ἑτερόκλητο ὑλικό του, ποὺ τὸ προβάλλει καὶ τὸ ἀναδεικνύει. Οἱ ἱστορίες τοῦ ποιητῆ, οἱ ἀπόψεις του γιὰ τοὺς ἄλλους ποιητὲς καὶ λογοτέχνες τῆς γενιᾶς του, στιχομυθίες ἐκείνης τῆς βραδιᾶς στὸ σπίτι τοῦ συγγραφέα, ἀποσπάσματα ἀπὸ τὶς συνεντεύξεις του, γράμματα, φωτογραφίες, ὅλα χνάρια ἀπὸ τὴ ζωὴ ἑνὸς «larger than life» ἀνθρώπου. Πίσω ἀπὸ τὶς προφορικὲς λέξεις τοῦ Καββαδία, διαφαίνεται ἡ οὐσιώδης θεματική της ποίησής του: Ἡ μοναξιά, ἡ μελαγχολία, ἡ στέρηση τῆς ξενιτιᾶς, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπινοητικότητα, ὁ ἐξομολογητικὸς τόνος, τὸ μελοδραματικὸ στοιχεῖο καὶ ἕνας ὑπόγειος πεσιμισμός. Οἱ μύθοι του ἀναπλάθονται στὴ βάση τῆς μνήμης, ἐνῶ εἶναι καὶ πάλι ἡ φαντασία τοῦ ποιητῆ ποὺ ἑνώνει πραγματικὰ περιστατικὰ μὲ ὑποθέσεις. (...) Οἱ ἀφηγήσεις τοῦ ποιητῆ, συχνὰ σκοτεινές, κάποτε αἱρετικές, πάντοτε σαγηνευτικὲς ἀναδύουν τὸ ἄρωμα μίας ζωῆς κομψῆς καὶ βασανιστικῆς, γεμάτης πολλοὺς μικροὺς θανάτους, ἀπογοητεύσεις, περιπέτειες καὶ ἀληθινὲς φιλίες. Πρόκειται γιὰ ἕνα ντοκουμέντο, τὸ ὁποῖο φωτίζει περιοχὲς ἄγνωστες ἀπὸ τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τοῦ Καββαδία καὶ διατηρεῖ ἀμείωτο τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ ἀναγνώστη μέχρι τὴν τελευταία σελίδα.

Γιῶργος Βασιλάκης
ΗΜΕΡΗΣΙΑ / 19.06.2004

Ἐκδόσεις Καστανιώτη, 20004

 

The German chancellor and French President Nicolas Sarkozy more or less singlehandedly implemented the bailout plan for Greece, brought down the government in Athens and placed ailing member state Italy under international supervision. The words "History is being made in Cannes" were emblazoned on posters in the city during the G-20 summit there in early November. But that's new history. Old Europe, that construct of unity housed in imposing buildings in Brussels, that visionary collection of ideas about peace, freedom and prosperity, the Europe of big words and impenetrable treaties, the Babylonian monster that spits out tons of paper in 23 languages every day, meddles in everything and tries to spoon-feed its citizen. That Europe no longer exists.

Citizens in Athens and Brussels, Madrid and Berlin are taking to the streets of the tottering continent to protest against their politicians. Has Europe turned into a nightmare?

It is time to stop complaining. The new Europe will be a dream, not a nightmare.( Der Spiegel)